UART là gì? Nguyên lý hoạt động, ưu nhược điểm và ứng dụng

UART là gì và vì sao giao thức này được sử dụng rộng rãi trong các hệ thống nhúng? Cùng ALEN tìm hiểu nguyên lý hoạt động, ưu nhược điểm, ứng dụng thực tế và cách lựa chọn UART phù hợp cho từng thiết bị.

1. UART là gì?

UART

UART (Universal Asynchronous Receiver/Transmitter) là bộ thu phát không đồng bộ đa năng, một chuẩn giao tiếp truyền dữ liệu nối tiếp được sử dụng để trao đổi dữ liệu giữa hai thiết bị điện tử như vi điều khiển, máy tính, cảm biến module bluetooth, GPS và nhiều thiết bị nhúng khác.

Khác với các giao thức như PSI hay I2C, UART không sử dụng xung nhịp chung giữa hai thiết bị. Thay vào đó, cả hai bên phải được cấu hình cùng tốc độ truyền (Baud Rate), số bit dữ liệu, bit chẵn lẻ (parity) và số bit dừng (Stop bit) để dữ liệu được truyền và nhận chính xác.

2. Nguyên lý hoạt động của giao thức UART

UART

UART hoạt động theo cơ chế truyền thông nối tiếp không đồng bộ (Asynchronous Serial Communication), nghĩa là hai thiết bị không sử dụng chung tín hiệu xung nhịp (Clock) để đồng bộ dữ liệu. Thay vào đó, cả hai thiết bị phải có cấu hình chung các thông số nhu Baud Rate, số bit dữ liệu (Data Bits), bit chẵn lẻ và bit dừng trước khi truyền nhận.

Thiết lập kết nối: Một kết nối UART cơ bản sẽ sử dụng hai đường tín hiệu:

  • TX (Transmit): Đường truyền dữ liệu từ thiết bị gửi
  • RX (Receive): Đường nhận dữ liệu của thiết bị nhận.

Quá trình truyền dữ liệu: Dữ liệu được truyền từng bit một theo trình tự sau:

  • Start bit: Thiết bị gửi phát một bit bắt đầu để báo hiệu chuẩn bị truyền dữ liệu
  • Data bít: Dữ liệu được truyền theo từng bit, thường la f8 bit, bắt đầu từ bit có trọng số thấp nhất LSB.
  • Parity Bit (tuỳ chọn): Được thêm vào để kiểm tra lỗi trong quá trình truyền
  • Stop bit: Một hoặc hai bit mức logic cao đánh dấu kết thúc khung dữ liệu.

Đồng bộ bằng baud rate: Do không có tín hiệu Clock, UART sử dụng Baud rate để đồng bộ tốc độ truyền và nhận dữ liệu. Đây là số lượng ký hiệu symbol được truyền trong một giây, với UART thông thường, mỗi ký hiệu tương ứng với một bit.

Chế độ truyền dữ liệu: UART hỗ trợ nhiều chế độ truyền:

  • Simplex: Chỉ truyền theo một chiều.
  • Half-Duplex: Hai chiều nhưng chỉ truyền theo một hướng tại một thời điểm.
  • Full-Duplex: Hai thiết bị có thể gửi và nhận dữ liệu đồng thời nhờ sử dụng riêng hai đường TX và RX. Đây là chế độ được sử dụng phổ biến nhất.

UART truyền dữ liệu theo từng khung gồm Start bit, data bit, parity bit và cuối cùng là Stop bit. Hai thiết bị không cần xung Clock chung mà đồng bộ thông qua Baud rate đã được cấu hình trước. Nhờ cấu trúc đơn giản, dễ triển khai và khả năng nhận ổn định ở khoảng cách ngắn đến trung bình, UART vẫn là một trong những giao thức giao tiếp nối được sử dụng rộng rãi trong vi điều khiển, hệ thống nhúng và các thiết bị loT.

3. Các bước truyền dữ liệu qua UART

UART

Quá trình truyền dữ liệu qua giao thức UART diễn ra theo các bước từ song số sang nối tiếp ở thiết bị phát, truyền qua đường vật lý và nhận lại thành song song ở thiết bị thu. Các bước chuyển dữ liệu qua UART bao gồm:

Bước 1: Chuyển đổi dữ liệu song song thành nối tiếp

  • Thiết bị phát như CPU điều khiển, nhận dữ liệu dạng song song từ bus nội bộ
  • Mạch UART của thiết bị phát chuyển đổi dữ liệu song song này thành dòng các bit nối tiếp.

Bước 2: Phát tín hiệu Start

  • Ở trạng thái nghỉ (idle), đường truyền dữ liệu luôn ở mức điện áp cao
  • Để bắt đầu truyền một gói tin, thiết bị phát kéo đường truyền từ mức cao xuống mức thấp, trong thời gian bằng đúng một chu kỳ bit theo tốc độ Baud.

Bước 3: Truyền các bit dữ liệu 

  • Thiết bị phát gửi lần lượt từng bit của dữ liệu (thường từ bit LSB trước), với số lượng bit tuỳ cấu hình (thường là 8 bit, đôi khi 5 đến 9 bit).

Bước 4: Truyền bit parity (kiểm tra lỗi – tùy chọn)

  • Thiết bị phát có thể gửi thêm một bit kiểm tra chẵn lẻ để thiết bị nhận kiểm tra xem dữ liệu có bị lỗi trong quá trình truyền hay không. Nếu không dùng kiểm tra lỗi, bước này sẽ bỏ qua.

Bước 5: Phát tín hiệu Stop

  • Sau khi gửi xong các bit dữ liệu, thiết bị phát kéo đường truyền trở lại mức điện áp cao trong thời gian từ 1 đến 2 chu kỳ bit để báo hiệu kết thúc gói tin,

Bước 6: Nhận và chuyển đổi dữ liệu ở thiết bị thu

  • Thiết bị nhận theo dõi đường truyền, phát hiện sự chuyển đổi từ mức cao xuống thấp để đồng bộ hoá và bắt đầu đọc các bit tiếp theo đúng tốc độ Baud đã định.
  • Sau khi nhận đủ số bit dữ liệu ghi nhận bit Stop, mạch UART ở thiết bị thu chuyển đổi chuỗi bit tiếp đó trở lại thành dữ liệu dạng song song để vi điều khiển/CPU đọc hiểu.

4. Các chế độ giao tiếp của UART

UART

UART hỗ trợ nhiều chế độ truyền dữ liệu khác nhau, tùy thuộc vào các thiết bị gửi và nhận trao đổi thông tin. Ba chế độ chính bao gồm:

    • Chế độ Simplex: Là chế độ truyền dữ liệu một chiều, trong đó một thiết bị chỉ có nhiệm vụ gửi hoặc nhận dữ liệu, không thể thực hiện chiều ngược lại
    • Chế độ half Duplex:  Chế độ này cho phép hai thiết bị truyền và nhận dữ liệu theo cả hai chiều, nhưng không thể thực hiện đồng thời. Tại một thời điểm, chỉ có thể gửi đi một thiết bị.
  • Chế độ full Duplex: Chế độ full duplex được sử dụng phổ biến nhất của UART, nó cho phép hai thiết bị gửi và nhận dữ liệu đồng thời thông qua hai đường tín hiệu riêng biệt là TX và RX.

5. Ưu và nhược điểm của UART

Ưu điểm

  • Có thể dùng 2 dây để truyền dữ liệu
  • Không cần có tín hiệu clock
  • Hai bit chẵn lẻ, hỗ trợ kiểm tra lỗi dễ dàng hơn
  • Có thể thay đổi gói dữ liệu, chỉ cần cả hai bên đều được thiết lập để giao tiếp được với nhau.
  • Giao thức UART có nhiều tài liệu hướng dẫn và được xem là bộ truyền dữ liệu phổ biến nhất hiện nay.

Nhược điểm

  • Khung dữ liệu bị giới hạn tối đa là 9 bit, không đáp ứng được hết các nhu cầu sử dụng.
  • Bị hạn chế hỗ trợ trên các hệ thống master và slave
  • Tốc độ truyền của UART bắt buộc nằm trong khoảng 10% của nhau.

6. Ứng dụng của giao thức UART trong thực tế

UART

6.1. Giao tiếp giữa vi xử lý và thiết bị ngoại vi

UART được sử dụng để kết nối vi điều khiển, vi xử lý với các thiết bị ngoại vi  như cảm biến, module GPS, GSM, màn hình hiển thị hay bộ nhớ ngoài. Giao thức UART giúp thiết bị trao đổi dữ liệu nhanh mà không cần thiết kế mạch giao tiếp phức tạp.

6.2. Kết nối máy tính với thiết bị ngoại vi

Đối với việc kết nối máy tính  với thiết bị ngoại vi, UART làm việc thông qua cổng USB  hoặc cổng Serial. Phương thức này được dùng để cấu hình, kiểm tra, nạp chương trình và giám sát hoạt động của các thiết bị nhúng.

6.3. Truyền dữ liệu không dây (Bluetooth, Wifi)

Nhiều module truyền thông không dây như wifi, bluetooth, GSM sử dụng UART để giao tiếp với vi điều khiển. Nó đóng vai trò là cầu nối, đồng bộ điều khiển gửi lệnh và nhận dữ liệu từ các module không dây một cách hiệu quả.

6.4. Hệ thống đo lường và điều khiển robot

Trong lĩnh vực tự động hóa robot, bộ thu phát này được sử dụng để truyền dữ liệu giữa bộ điều khiển với các cảm biến, động cơ, bộ điều khiển servo hoặc các module xử lý khác. Nhờ khả năng truyền nhận ổn định, UART giúp cho hệ thống robot thu thập và phản hồi dữ liệu, điều khiển chính xác hơn.

UART là một trong những giao thức giao tiếp nối tiếp phổ biến nhất hiện nay, được ứng dụng rộng rãi trong vi điều khiển, IoT, thiết bị thông minh, hệ thống tự động hóa và robot nhờ tính đơn giản, chi phí thấp và độ tin cậy cao. 

 

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Trang Chủ Danh mục Hotline Zalo Zalo To Top