ATS là gì? Cấu tạo, nguyên lý hoạt động và phân loại

Hệ thống điện sẽ bị gián đoạn nếu quá trình chuyển đổi giữa nguồn điện lưới và máy phát không diễn ra kịp thời. Vậy ATS là gì và vì sao thiết bị này được sử dụng rộng rãi trong nhà máy, tòa nhà, bệnh viện hay trung tâm dữ liệu? Hãy cùng ALEN tìm hiểu cấu tạo, nguyên lý hoạt động và các loại tủ ATS phổ biến để lựa chọn giải pháp phù hợp.

1. ATS là gì?

ATS là gì?

ATS là một loại thiết bị hoặc để chỉ ATS dùng để tự động chuyển đổi nguồn cấp điện từ nguồn chính, điện lưới quốc  gia, sang nguồn dự phòng là máy phát điện và năng lượng mặt trời, khi nguồn chính gặp sự cố như mất điện, mất pha hay sụt áp.

2. Hệ thống ATS là gì? Thiết bị đơn lẻ hay tủ điện tích hợp

Hệ thống ATS được xem là giải pháp chuyển đổi nguồn điện tự động, giúp duy trì hoạt động ổn định của các thiết bị khi nguồn điện chính gặp sự cố. Tùy theo từng quy mô và yêu cầu vận hành, ATS có thể được sử dụng như một thiết bị chuyển mạch độc lập, tích hợp trong tủ điện ATS hoàn chỉnh. Việc lựa chọn đúng cầu hình không chỉ đảm bảo khả năng cấp điện liên tục mà còn nâng cao độ an toàn, hiệu quả cho toàn bộ hệ thống.

3. Cấu tạo của ATS

Biến tần

Bộ chuyển đổi nguồn tự động ATS gồm các thành phần chính là bộ điều khiển trung tâm, thiết bị đóng cắt nguồn và hệ thống cơ khí liên động. Các bộ phận chính của tủ bao gồm:

3.1. Khối đóng cắt (Chuyển mạch lực)

Bộ đóng cắt là cơ cấu chấp hành trực tiếp chịu trách nhiệm đóng/ngắt dòng điện tải lớn và luân chuyển kết nối giữa nguồn lưới và nguồn dự phòng. Tuỳ thuộc vào công suất và nhu cầu của hệ thống, khối này thường sử dụng trong các thiết bị sau:

  • Contactor (khởi động từ): Thích hợp cho hệ thống công suất nhỏ đến trung bình. Nó có giá thành rẻ, kích thước nhỏ gọn và thời gian chuyển mạch nhanh, tuy nhiên nó lại không có khả năng bảo vệ quá tải hay ngắn mạch.
  • MCCb (Aptomat khối): Dùng cho hệ thống công suất vừa và lớn. Thiết bị này tích hợp sẵn bộ phận bảo vệ quá tải và ngắn mạch, giúp tăng cường độ an toàn cho hệ thống.
  • ACB (Máy cắt không khí): Giải pháp dành riêng cho hệ thống công suất cực lớn, từ 800A trở lên, trong công nghiệp. ACB có độ bền cơ học cao, khả năng dập hồ quang tốt và chịu được dòng ngắn mạch lớn.
  • Hệ thống cơ khí liên động (Mechanical Interlock): Là thành phần bắt buộc đi kèm khối đóng cắt. Có chức năng khóa chặt có học giữa các switch để đảm bảo chỉ một nguồn duy nhất được đóng vào tải, tuyệt đối không để nguồn lưới và nguồn máy phát chạm nhau gây đoản mạch nghiêm trọng.

3.2. Bộ điều khiển (ATS Controller)

Bộ điều khiển là “não bộ” của toàn hệ thống ATS, thực hiện nhiệm vụ đo lường thông số, phân tích dữ liệu và ra lệnh đóng cắt tự động,

  • Khối vi xử lý mạch số: Sử dụng các IC chuyên dụng hoặc PLC để lập trình các ngưỡng bảo vệ, thời gian trễ và logic cắt tự động.
  • Mạch đo lường điện áp và tần số: Giám sát liên tục các thông số của cả 2 nguồn, nguồn lưới và máy phát, để phát hiện kịp thời các sự cố như mất pha, đảo pha, sụt áp, quá áp hoặc sai lệch tần số.
  • Hệ thống cài đặt thời gian trể (timer): Điều khiển các khoảng thời gian quan trọng như:
      • Thời gian trễ khởi động máy phát (Delay Start): Tránh khởi động máy phát khi lưới điện chỉ bị nhấp nháy mất trong vài giây.
      • Thời gian trễ chuyển mạch (Delay Transfer): Chờ nguồn dự phòng ổn định điện áp trước khi đóng tải.
      • Thời gian trễ đóng ngược lại (Delay Re-transfer): Chờ nguồn lưới ổn định hoàn toàn trước khi chuyển tải từ máy phát về lại lưới.
      • Thời gian trễ làm nguội máy phát (Cool-down): Chạy máy phát không tải một lúc trước khi tắt hẳn để tăng tuổi thọ động cơ.
  • màn hình hiển thị và LED trạng thái: Cung cấp thông tin trực quan cho người vận hành  về tình trạng điện áp, nguồn nào đang cấp tải và các cảnh báo lỗi nếu có.

4. Nguyên lý hoạt động của ATS

Tủ điện ATS là gì

Nguyên lý hoạt động của hệ thống tủ điện ATS dựa trên cơ chế giám sát và chuyển đổi nguồn điện hoàn toàn tự động giữa nguồn điện lưới và nguồn điện dự phòng (thường là máy phát điện). Thiết bị liên tục theo dõi trạng thái nguồn điện chính, đảm bảo phụ tải luôn được cấp điện ổn định trong mọi tình huống.

Khi nguồn điện lưới hoạt động bình thường, tủ điện ATS sẽ duy trì kết nối giữa lưới điện và các thiết bị sử dụng điện. Khi xảy ra sự cố như mất điện, điện áp không ổn định hoặc chất lượng nguồn điện không đảm bảo, hệ thống sẽ phát tín hiệu khởi động máy phát điện và tự động chuyển tải sang nguồn điện dự phòng để duy trì hoạt động của phụ tải.

Khi nguồn điện lưới được khôi phục và đảm bảo ổn định, tủ ATS sẽ thực hiện quá trình chuyển đổi ngược, kết nối phụ tải trở lại với nguồn điện chính, đồng thời gửi tín hiệu dừng máy phát điện sau một khoảng thời gian làm mát cần thiết.

Đối với các hệ thống điện công suất lớn, tủ ATS cao cấp còn được tích hợp chức năng hòa đồng bộ nhiều máy phát điện, giúp phân bổ tải hợp lý và đảm bảo nguồn điện liên tục, an toàn cho các công trình yêu cầu độ tin cậy cao như nhà máy, bệnh viện, trung tâm dữ liệu và tòa nhà thương mại.

5. Nhiệm vụ chính của ATS khi mất điện lưới

Tủ điện ATS là gì

Khi xảy ra tình trạng mất điện lưới, nhiệm vụ chính của hệ thống ATS là phát hiện sự cố nguồn điện, gửi tín hiệu khởi động máy phát điện dự phòng và thực hiện chuyển đổi nguồn cấp cho phụ tải một cách tự động. Quá trình này giúp duy trì hoạt động liên tục của các thiết bị điện quan trọng, hạn chế gián đoạn sản xuất, vận hành và đảm bảo an toàn cho hệ thống điện.

Sau khi máy phát điện hoạt động ổn định, tủ ATS sẽ tự động ngắt kết nối với nguồn điện lưới bị lỗi và chuyển phụ tải sang nguồn điện dự phòng. Nhờ khả năng chuyển mạch nhanh chóng, ATS giúp giảm thời gian mất điện, đặc biệt cần thiết trong các công trình yêu cầu nguồn điện liên tục như nhà máy, bệnh viện, trung tâm dữ liệu và tòa nhà cao tầng.

6. Phân loại ATS

6.1. Phân loại theo cơ chế chuyển mạch

Dựa theo cơ chế thực hiện đóng cắt nguồn điện, ATS được chia thành một số loại phổ biến như:

  • ATS dùng Contactor: Sử dụng Contactor công suất để thực hiện chuyển đổi giữa nguồn điện lưới và nguồn dự phòng. Loại này có thiết kế đơn giản, chi phí đầu tư hợp lý, phù hợp với các hệ thống điện có công suất vừa và nhỏ.
  • ATS dùng ACb/MCCB: Sử dụng các thiết bị đóng cắt chuyên dụng có khả năng chịu tải lớn, độ bền cao, thường được ứng dụng trong nhà máy, toà nhà và các công trình yêu cầu vận hành ổn định.
  • ATS tích hợp bộ điều khiển thông minh: Được trang bị bộ vi xử lý giúp giám sát điện áp, tần số, thời gian chuyển đổi và nhiều thông số khác, mang lại khả năng vận hàng tự động, chính xác và an toàn hơn.

6.2. Phân loại theo chế độ vận hành

  • ATS tự động hoàn toàn: Hệ thống tự động giám sát nguồn điện, phát hiện sự cố, khởi động máy phát và chuyển đổi nguồn mà không cần sự can thiệp của con người.
  • ATS bán tự động: Một số bước trong quá trình chuyển đổi cần được thực hiện thủ công, phù hợp với các hệ thống có yêu cầu vận hành đơn giản hơn.
  • ATS điều khiển bằng tay: Người vận hành trực tiếp thực hiện thao tác chuyển đổi nguồn khi cần thiết, thường sử dụng trong các hệ thống dự phòng quy mô nhỏ.

6.3. Phân loại theo phương thức chuyển đổi

  • ATS chuyển đổi hở (Open Transition): Nguồn điện chính sẽ được ngắt trước khi nguồn dự phòng được kết nối. Phương thức này có thời gian gián đoạn điện trong thời gian ngắn nhưng đảm bảo an toàn, được sử dụng phổ biến trong nhiều hệ thống điện.
  • ATS chuyển đổi kín (Closed Transition): Hai nguồn điện được đồng bộ trước khi chuyển đổi, giúp hạn chế tối đa thời gian gián đoạn nguồn cấp. Loại này thường được ứng dụng trong các công trình yêu cầu độ ổn định cao.
  • ATS chuyển đổi trễ (Delayed Transition): Có thêm khoảng thời gian chờ giữa quá trình ngắt nguồn cũ và đóng nguồn mới, phù hợp với các hệ thống cần kiểm soát dòng điện và bảo vệ thiết bị.

7. Ứng dụng của ATS trong thực tế

Tủ điện chiếu sáng

Hệ thống ATS  được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực cả đời sống và công nghiệp. Nó đóng vai trò đảm bảo cấp điện liên tục, giảm thiểu tối đa những thiệt hại và rủi ro do sự cố điện gây ra.

  • Y tế: phòng mổ và phòng hồi sức cấp cứu. Đây là nơi không thể thiếu hệ thống ATS, tủ sẽ làm nhiệm vụ chuyển đổi nguồn máy phát hoặc UPS dự phòng để duy trì hoạt động của máy nếu mất điện.
  • Công nghiệp và sản xuất: Trong các nhà máy, công nghiệp nếu mất điện đột xuất sẽ làm gián đoạn sản xuất, thậm chí là hư hỏng hàng hóa, thiết bị. Tủ ATS giúp hệ thống tải cấp điện nhanh chóng để giảm thiểu thiệt hại về kinh tế, sức khoẻ con người.
  • Toà nhà cao tầng, trung tâm thương mại: Cấp điện khẩn cấp cho bơm cứu hoả, quạt tăng áp cầu thang và hệ thống đèn thoát hiểm khi có hoả hoạn. Đồng thời, nó cũng cấp điện đưa thang máy về tầng gần nhất để giải thoát người bị kẹt và duy trì ánh sáng các lối thoát hiểm.
  • Công nghệ thông tin và viễn thông:Đảm bảo nguồn điện 24/7 cho các máy chủ hoạt động. Giúp duy trì tín hiệu điện thoại và internet liên tục kể cả trong điều kiện thiên tai, bão lũ gây mất điện diện rộng.
  • Điện dân dụng: Duy trì quạt làm mát, máng ăn tự động và sưởi ấm cho vật nuôi. Kết hợp với máy phát điện nhỏ để tự động cấp điện cho tủ lạnh, điều hoà, camera an ninh khi lưới điện gặp sự cố.

8. Ưu và nhược điểm của bộ chuyển nguồn ATS

Tiêu chí Ưu điểm của bộ chuyển nguồn ATS Nhược điểm của bộ chuyển nguồn ATS
Khả năng chuyển đổi nguồn Tự động chuyển từ điện lưới sang máy phát và ngược lại, giúp duy trì cấp điện liên tục. Vẫn có độ trễ chuyển mạch nhất định (thường vài giây với máy phát điện), không phù hợp với tải yêu cầu nguồn điện không gián đoạn tuyệt đối.
Mức độ tự động hóa Hoạt động hoàn toàn tự động, giảm sự phụ thuộc vào người vận hành. Cần cài đặt đúng thông số và bảo trì định kỳ để đảm bảo độ chính xác.
Độ an toàn Ngăn ngừa đóng đồng thời hai nguồn điện, hạn chế sự cố chập cháy và bảo vệ thiết bị. Nếu lựa chọn hoặc lắp đặt sai công suất có thể gây quá tải hoặc giảm tuổi thọ thiết bị.
Độ tin cậy Giúp hệ thống điện vận hành ổn định, đặc biệt trong nhà máy, bệnh viện, trung tâm dữ liệu và tòa nhà. Phụ thuộc vào chất lượng máy phát điện và nguồn dự phòng. ATS không thể cấp điện nếu nguồn dự phòng không hoạt động.
Hiệu quả vận hành Giảm thời gian mất điện, hạn chế gián đoạn sản xuất và kinh doanh. Chi phí đầu tư ban đầu cao hơn so với phương án chuyển nguồn thủ công.
Khả năng mở rộng Có nhiều dải công suất và cấu hình, dễ tích hợp với hệ thống điện hiện hữu hoặc hệ thống giám sát BMS/SCADA. Với hệ thống lớn, việc thiết kế và cấu hình tương đối phức tạp, đòi hỏi đơn vị thi công có chuyên môn.
Chi phí vận hành Tiết kiệm nhân công, giảm rủi ro do thao tác thủ công và nâng cao hiệu quả quản lý. Phát sinh chi phí bảo dưỡng định kỳ, kiểm tra ATS và máy phát để đảm bảo luôn sẵn sàng hoạt động.
Ứng dụng Phù hợp với hầu hết các công trình cần nguồn điện dự phòng như nhà máy, bệnh viện, khách sạn, trung tâm thương mại, tòa nhà văn phòng và trung tâm dữ liệu. Không thay thế được UPS đối với các thiết bị yêu cầu không được phép mất điện dù chỉ vài mili giây như máy chủ, thiết bị y tế đặc biệt hoặc hệ thống điều khiển quan trọng.

9. Cách lựa chọn hệ thống ATS phù hợp

Tủ điện ATS là gì

Việc lựa chọn hệ thống ATS không chỉ dựa vào công suất tải mà còn cần xem xét đặc điểm của nguồn điện, yêu cầu vận hành và mức độ quan trọng của phụ tải. Dưới đây là những tiêu chí quan trọng giúp lựa chọn tủ ATS phù hợp:

    • Xác định công suất và loại phụ tải: Tính toán tổng công suất của các thiết bị cần cấp điện dự phòng và dự phòng thêm một tỷ lệ phù hợp để đáp ứng nhu cầu mở rộng trong tương lai. Với các tải có dòng khởi động lớn như động cơ, máy bơm hoặc máy nén khí, cần lựa chọn ATS có khả năng chịu dòng đóng cắt tương ứng.
  • Lựa chọn theo số pha và điện áp: Hệ thống ATS phải tương thích với nguồn điện đang sử dụng, chẳng hạn điện 1 pha hoặc 3 pha, đồng thời đáp ứng đúng mức điện áp và tần số của hệ thống để đảm bảo vận hành ổn định.
  • Chọn thiết bị đóng cắt phù hợp: Đối với hệ thống công suất nhỏ và trung bình, ATS sử dụng contactor là giải pháp kinh tế. Với các công trình có công suất lớn hoặc yêu cầu độ tin cậy cao, nên lựa chọn ATS sử dụng MCCB hoặc ACB để tăng khả năng chịu tải và độ bền.
  • Đánh giá yêu cầu về thời gian chuyển nguồn: Nếu phụ tải chỉ cần duy trì hoạt động sau vài giây khi mất điện, ATS thông thường là lựa chọn phù hợp. Đối với các hệ thống yêu cầu thời gian gián đoạn thấp, cần cân nhắc giải pháp kết hợp ATS với UPS để đảm bảo cấp điện liên tục.
  • Lựa chọn tính năng điều khiển: Nên ưu tiên các tủ ATS được tích hợp bộ điều khiển thông minh với các chức năng như giám sát điện áp, tần số, hiển thị trạng thái hoạt động, cài đặt thời gian chuyển nguồn, cảnh báo sự cố và hỗ trợ kết nối hệ thống giám sát từ xa.
  • Chọn đơn vị cung cấp uy tín: Bên cạnh chất lượng thiết bị, hãy ưu tiên đơn vị có kinh nghiệm trong thiết kế, lắp đặt và bảo trì hệ thống ATS. Thiết bị cần có nguồn gốc rõ ràng, đầy đủ chứng từ kỹ thuật, chế độ bảo hành và dịch vụ hỗ trợ sau bán hàng để đảm bảo hệ thống vận hành ổn định trong thời gian dài.

Qua những thông tin trên, hy vọng bạn đã hiểu rõ ATS là gì, cấu tạo, nguyên lý hoạt động và cách lựa chọn hệ thống phù hợp. Đầu tư đúng giải pháp ATS không chỉ đảm bảo nguồn điện liên tục mà còn nâng cao độ an toàn, giảm rủi ro và tối ưu hiệu quả vận hành cho mọi công trình.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Trang Chủ Danh mục Hotline Zalo Zalo To Top