Chập điện là gì? Nguyên nhân và cách xử lý khi nhà bị chập điện

Chập điện là hiện tượng xảy ra khi hai dây điện cung cấp cho mạch va chạm với nhau dẫn đến điện trở dẫn đến tình trạng tăng đột biến. Hiện tượng này trực tiếp gây nguy hiểm tới tính mạng con người và thiệt hại về tài sản. Trong nội dung này ALEN sẽ cùng bạn tìm cách xử lý sự cố chập điện để đảm bảo an toàn, và hiệu quả khi sử dụng điện.

1. Chập điện là gì?

Chập điện là hiện tượng xảy ra khi hai dây dẫn mang dòng điện, thường là dây pha và dây trung tính, tiếp xúc trực tiếp, khiến cho dòng điện tăng đột ngột do điện trở mạch giảm mạnh. Sự gia tăng dòng điện này sẽ tạo ra các tia lửa điện, gây ra tiếng nổ và nhiệt lượng lớn, làm cháy dây dẫn và hư hỏng thiết bị điện. Hiện tượng này được coi là một sự cố nguy hiểm, gây thiệt hại về người và tài sản.

2. Dấu hiệu nhận biết chập điện

Chập điện là hiện tượng nguy hiểm, có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong quá trình sử dụng điện. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường về điện sẽ giúp bạn kịp thời xử lý, hạn chế những rủi ro về điện, bảo vệ an toàn cho người và tài sản.

2.1. Mùi khét, khói, ổ cắm nóng và biến dạng

Khi chập điện xảy ra, nhiệt độ của dây dẫn và ổ cắm sẽ tăng cao do quá nhiệt, khi đó sẽ xuất hiện mùi khét và khói trắng. Trong một số trường hợp nhẹ hơn thì ổ cắm khi bị nóng lên bất thường sẽ bị chảy nhựa và biến dạng.

2.2. Aptomat hoặc cầu chì nhảy liên tục

Aptomat hay cầu dao tự động, cầu chì đóng vai trò bảo vệ hệ thống. Do đó, khi aptomat bị ngắt liên tục dù không sử dụng quá nhiều thiết bị điện, cũng có thể là một trong các dấu hiệu chập điện thường thấy do dòng điện gia tăng đột ngột.

2.3. Thiết bị đột ngột dừng rồi bốc khói

Nếu các thiết bị điện đang hoạt động bình thường mà bỗng nhiên bị ngừng đột ngột, mà không phải do mất điện. Sau đó lại xuất hiện khói và mùi khét, đấy chính là dấu hiệu rõ ràng nhất của sự cố chập điện bên trong thiết bị hoặc hệ thống điện.

3. Nguyên nhân chập điện

Nguyên nhân chập điện phát sinh do nhiều lỗi khác, việc nắm bắt và hiểu rõ về cách vận hành, nguyên nhân sẽ giúp bạn chủ động phòng tránh, đảm bảo an toàn cho người và thiết bị.

3.1. Chập mạch điện (dây pha chạm nhau hoặc chạm đất)

Chập mạch điện là một trong những nguyên nhân chập điện phổ biến. Hiện tượng này xảy ra khi các dây pha tiếp xúc với nhau hoặc dây lửa tiếp đất làm giảm điện trở, khiến cường độ dòng điện tăng lên đột ngột, làm cháy lớp bảo vệ dây dẫn và tia lửa điện làm hỏng thiết bị và hệ thống điện.

3.2. Nguồn điện quá tải do nhiều thiết bị công suất lớn

Khi sử dụng quá nhiều thiết bị cùng một lúc hoặc thiết bị công suất lớn vượt quá công suất chịu tải, dây dẫn tiết diện nhỏ hơn so với dòng điện sẽ xảy ra hiện tượng chập điện.

3.3. Mối nối lỏng, hở, đấu nối không đúng kỹ thuật

Kết nối dây không đúng là một trong những nguyên nhân phổ biến gây chập điện. Khi các mối nối lỏng lẻo, không chắc chắn, dòng điện có thể phát sinh tia lửa điện, làm tăng nguy cơ cháy nổ. Ngoài ra, việc đấu dây sai cách, đặc biệt là nối trực tiếp dây pha với dây trung tính có thể khiến dòng điện tăng đột ngột, làm chập cháy điện.

3.4. Phích cắm và ổ cắm không tương thích

Phích và ổ cắm không tương thích cũng là nguyên nhân chập điện thường thấy. Khi sử dụng phích cắm không phù hợp với ổ cắm, tiếp điểm có thể không khớp hoàn toàn, dẫn đến tình trạng lỏng lẻo, tiếp xúc kém. Việc này tạo nên các tia lửa điện, tăng nhiệt độ tại điểm tiếp xúc và lây dần sẽ gây chập điện, thậm chí là cháy nổ nếu không được khắc phục kịp thời.

3.4. Lớp cách điện xuống cấp, chuột cắn dây

Lớp cách điện bị xuống cấp hoặc chuột cắn cũng là nguyên nhân chập điện phổ biến. Khi lớp vỏ bảo vệ bên ngoài dây điện hư hỏng, phần lõi dẫn điện sẽ lộ ra ngoài, dễ tiếp xúc với dây khác hoặc vật dẫn điện, gây ra hiện tượng chập cháy. Đặc biệt, dây dẫn bị chuột cắn làm mất đi lớp cách điện và tạo ra các điểm hở gây nguy hiểm, làm tăng nguy cơ chập cháy nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời.

3.5. Môi trường ẩm ướt, nước rò vào hệ thống

Môi trường ẩm ướt hoặc nước xâm nhập vào hệ thống điện là nguyên nhân dễ gây chập điện. Khi dây dẫn, ổ cắm hoặc thiết bị điện bị ngấm nước, dòng điện có thể bị rò rỉ và dẫn đến chập mạch. Bên cạnh đó, điều kiện ẩm mốc kéo dài còn làm suy giảm lớp cách điện của dây dẫn, khiến các phần dẫn điện dễ tiếp xúc với nhau hơn, từ đó làm tăng nguy cơ chập điện và mất an toàn. 

4. Cách xử lý khi nhà bị chập điện

Khi xảy ra hiện tượng chập điện, việc xử lý nhanh và đúng là biện pháp quan trọng để hạn chế tối đa thiệt hại và đảm bảo an toàn cho người dùng. Dưới đây là cách xử lý khi nhà bị chập điện:

• Ngắt nguồn điện: Ngay khi có hiện tượng chập điện xảy ra, bạn nên tắt cầu dao tổng hoặc aptomat để ngăn dòng điện tiếp tục chảy trong mạch. Nếu phát hiện tia lửa điện hoặc khói, bạn cần giữ khoảng cách an toàn để tránh tai nạn không đáng có.

• Xác định nguyên nhân chập điện: Quan sát kỹ các dấu hiệu chập điện như mùi khét, khói hoặc các khu vực có nhiệt độ bất thường. Kiểm tra các vị trí dễ xảy ra sự cố như ổ cắm, dây dẫn hoặc thiết bị điện.

• Không tự sửa chữa nếu không có chuyên môn: Nếu bạn không có chuyên môn, kiến thức và dụng cụ sửa chữa điện phù hợp thì nên liên hệ thợ điện chuyên nghiệp để đảm bảo an toàn.

• Sử dụng thiết bị bảo hộ: Khi tiếp cận khu vực bị chập điện, bạn cần trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ như găng tay cách điện, giày cao su để hạn chế nguy cơ giật điện

• Không dùng nước để dập lửa: Nếu chập điện gây ra hoả hoạn, bạn tuyệt đối không được dùng  nước để dập. Việc này sẽ gây ra giật điện, nguy hiểm cho con người. Thay vào đó, hãy sử dụng bình chữa cháy CO2 hoặc bình bột khô chuyên dụng để xử lý.

5. Cách kiểm tra chập điện

Để phòng tránh và phát hiện kịp thời, bạn cần biết các nguyên nhân chập điện và áp dụng một số cách kiểm tra cơ bản dưới đây. Lưu ý là cần tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc an toàn trước khi thực hiện.

5.1. Kiểm tra dây điện nổi

Quan sát trực tiếp các đoạn dây dẫn để phát hiện sớm các dấu hiệu hư hỏng như nứt vỏ, cháy xém, chảy nhựa hoặc đứt gãy. Đây là những vị trí mà khi va chạm hay bị tác động từ môi trường sẽ dễ gây nên chập điện.

5.2. Kiểm tra dây điện âm tường bằng bút thử điện

Dùng bút thử điện để kiểm tra dọc theo tường để phát hiện các vị trí bị rò rỉ điện. Nếu bút phát sáng bất thường tại một điểm, có thể dây điện bên trong đang bị hở hoặc chập. 

5.3. Sử dụng đồng hồ vạn năng và ampe kìm

Dùng đồng hồ vạn năng để đo điện trở, điện áp nhằm kiểm tra tình trạng mạch điện. Ampe kìm giúp đo cường độ dòng điện mà không cần cắt mạch, từ đó phát hiện dòng điện bất thường – dấu hiệu của chập điện. 

6. Biện pháp phòng tránh chập điện

Để hạn chế nguy cơ chập điện, bạn nên chủ động áp dụng các biện pháp phòng tránh ngay từ khâu lắp đặt đến quá trình sử dụng:

• Lắp đặt dây điện an toàn: Dây điện trần sử dụng ngoài trời cần được đặt cách xa nhau tối thiểu khoảng 0,25m. Các mối nối phải được quấn kín bằng băng keo cách điện và đảm bảo chắc chắn, không hở hay chạm vào nhau.
• Chọn dây dẫn phù hợp: Sử dụng dây điện có tiết diện phù hợp với công suất của các thiết bị điện để tránh quá tải và giảm nguy cơ chập điện.
• Sử dụng thiết bị điện hợp lý: Không nên dùng quá nhiều thiết bị công suất lớn cùng lúc. Thường xuyên kiểm tra nhiệt độ, lớp vỏ và khả năng cách điện của thiết bị; nếu phát hiện quá tải, cần giảm bớt thiết bị ngay.
• Trang bị thiết bị bảo vệ: Lắp đặt cầu chì, aptomat cho đường dây chính, đồng thời sử dụng thêm các thiết bị chống sét và chống quá tải để bảo vệ hệ thống điện.
• Chọn thiết bị chất lượng: Ưu tiên sử dụng ổ cắm và phích cắm có chất lượng tốt, tương thích với nhau và đảm bảo khả năng cách điện an toàn.
• Nhờ đến thợ điện chuyên nghiệp: Khi có dấu hiệu bất thường hoặc cần kiểm tra hệ thống điện, nên liên hệ thợ điện có chuyên môn để được hỗ trợ kịp thời và xử lý hiệu quả.

Mọi thắc mắc cần tư vấn, bạn nên liên hệ ALEN qua hotline/Zalo 0916.001.200 để được hỗ trợ nhanh chóng và an toàn.